1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni ICC Kuralları, ICC tahkiminde hâlihazırda uygulama alanı bulan Erken Karar mekanizmasını ilk kez bağımsız bir kural olarak düzenliyor. 2021 ICC Kuralları metninde açıkça yer almayan bu mekanizma, daha önce Taraflara ve Hakem Kurullarına Yönelik Not’ta (Note to Parties and Arbitral Tribunals) hakem heyetinin genel usul yönetimi yetkisi kapsamında ele alınıyordu. ICC Kuralları 2026 md.30 ile bu uygulama artık doğrudan kurallar metnine dahil edildi.
Erken Karar mekanizması, açıkça dayanaktan yoksun olan veya açıkça hakem heyetinin yetki alanı dışında kalan talep ya da savunmaların yargılamanın erken aşamasında tespiti ve karara bağlanmasına imkân tanıyan bir mekanizma olarak karşımıza çıkıyor. Böylece 2026 Kuralları, ICC uygulamasında hâlihazırda kabul edilen bu aracı daha görünür, öngörülebilir ve açık bir normatif çerçeveye kavuşturuyor.
Erken Karar Hangi Hâllerde İstenebilir?
Madde 30, Erken Karar başvurusunu iki durumla sınırlıyor. Buna göre taraflardan birinin, bir veya birden fazla talep ya da savunmanın açıkça dayanaktan yoksun olduğunu veya açıkça hakem heyetinin yetki alanı dışında kaldığını ileri sürerek erken karar verilmesini talep etmesi mümkün
Buradaki “açıkça” dayanaktan yoksun ya da yetki alanı dışında olma eşiği, mekanizmanın her zayıf talep veya savunmaya karşı başvurulabilecek genel bir itiraz yolu olmadığını gösteriyor. Bu nedenle Erken Karar, ancak kapsamlı delil değerlendirmesi veya bilirkişi incelemesi gerektirmeyen durumlarda etkili olabilecek istisnai bir başvuru yolu olarak değerlendirilmeli.
Öte yandan hakem heyeti, Erken Karar başvurusunun zamanlaması, yargılamanın geldiği safha, uyuşmazlığın niteliği ve gerçekten zaman ve maliyet tasarrufu sağlayıp sağlamayacağını da dikkate alarak başvurunun değerlendirilip değerlendirilmeyeceği noktasında takdir yetkisine sahip. Bu yönüyle düzenleme, hakem heyetine yalnızca talep veya savunmaları erken aşamada eleme yetkisi tanımıyor; aynı zamanda Erken Karar mekanizmasının yargılamayı geciktirmek veya karşı taraf üzerinde usulî baskı kurmak amacıyla kullanılmasını önleyecek bir filtre olma görevi de yüklüyor.
Usulî Güvenceler ve Kararın Niteliği
Yeni düzenlemeye göre hakem heyeti, Erken Karar başvurusunun değerlendirmeye alınmasına karar verdiği hâllerde, uygun gördüğü usulî çerçeveyi tarafların da görüşlerini alarak belirlemeli ve özellikle karşı tarafa makul şekilde cevap verme imkânı tanınmalı.
Başvuru üzerine verilecek karar, içeriğine göre usulî emir (procedural order) veya hüküm (award) şeklinde olabilir. Bir talep veya savunmayı nihai olarak ortadan kaldıran kararların hüküm şeklinde verilmesi, ICC Divanı’nın inceleme (scrutiny) süreci ile tenfiz ve iptal rejimi bakımından önem taşıyacaktır.
Pratik Yansımalar
Erken Karar mekanizmasının 2026 Kuralları ile açıkça kural metnine alınması, ICC tahkiminde tamamen yeni bir mekanizma yaratmaktan ziyade, mevcut uygulamayı daha belirgin ve öngörülebilir hâle getiriyor. Bu yönüyle değişiklik, hakem heyetlerinin açıkça dayanaksız veya açıkça yetkisi dışındaki talep ve savunmaları erken aşamada elemesine ilişkin yetkisini güçlendiriyor ve bu yetkinin kullanılmasına dair tereddütleri azaltıyor.
2026 ICC Kuralları aynı zamanda Görev Belgesi’ni standart yargılamalarda zorunlu olmaktan çıkardığından, Erken Karar mekanizmasının da bu yaklaşımı tamamladığı söylenebilir. Nitekim yeni sistemde tarafların Tahkim Talebi, Cevap ve varsa karşı dava aşamasında taleplerini daha baştan açık ve eksiksiz şekilde ortaya koyması beklendiğinden, açıkça dayanaksız veya açıkça yetki dışı kalan başlıkların tespiti de erken bir aşamada ve daha etkili şekilde yapılabilecek. Bu yönüyle Erken Karar, yargılamanın ilerleyen aşamalarında gündeme getirilecek tali bir başvuru olarak değil, dosyanın kapsamını baştan netleştirebilecek bir dava yönetimi aracı olarak değerlendirilmeli.