1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni ICC Kuralları ile yeni bir usul olan İleri Düzeyde Hızlandırılmış Tahkim Kuralları (Highly Expedited Arbitration Provisions – “HEAP”) getirildi.
HEAP’in temel vaadi, uyuşmazlığın ilk dava yönetim toplantısından itibaren üç ay içinde nihai karara bağlanması. Bu yönüyle HEAP, klasik ICC tahkiminin yalnızca kısaltılmış bir versiyonu değil; tarafların dosyayı en baştan olgunlaştırmasını, delillerini olabildiğince erken sunmasını ve hakemin yargılama sürecini sıkı ve aktif şekilde yönetmesini esas alan ayrı bir hızlandırılmış tahkim modeli olarak karşımıza çıkıyor.
Uyuşmazlığın Değeri Değil Niteliği Belirleyici Olacak
HEAP, belirli bir parasal eşiğe bağlı olarak değil, yalnızca taraflarca açıkça seçildiği takdirde uygulama alanı bulacak. HEAP’in en dikkat çekici yönlerinden biri, Seri Tahkim Kuralları’ndan farklı olarak herhangi bir parasal eşiğe bağlı olmaması. Bu usul, uyuşmazlığın değerinden bağımsız olarak yalnızca tüm tarafların açık şekilde anlaşması halinde uygulanabilecek. Bu kapsamda taraflar, HEAP’in uygulanmasını tahkim anlaşmasına baştan dahil edebilecekleri gibi, uyuşmazlık doğduktan sonra da bu konuda anlaşabilecek. Dolayısıyla HEAP, otomatik olarak devreye giren bir hızlı tahkim rejimi değil; tarafların açık tercihiyle uygulanabilecek ayrı bir yargılama usulü seçeneği niteliğinde.
HEAP, karmaşıklık düzeyi görece düşük olan uyuşmazlıklar için elverişli bir seçenek. İleri Düzeyde Hızlandırılmış Tahkim Kurallarının tercih edilmesinde asıl belirleyici unsur, uyuşmazlığın parasal değeri değil, niteliği ve karmaşıklık düzeyi. Bu nedenle düşük değerli ancak kompleks uyuşmazlıklar bu usule uygun olmayacağı gibi, yüksek değerli olmasına karşın düşük karmaşıklıktaki uyuşmazlıkların ise HEAP kapsamında çözülmesi mümkün.
HEAP özellikle maddi vakıaların sınırlı olduğu, kapsamlı delil incelemesine ihtiyaç duyulmayan, hukuki tartışmanın belirli bir mesele etrafında toplandığı ve tarafların hızlı bir nihai karara ihtiyaç duyduğu uyuşmazlıklar bakımından işlevsel olabilir. Buna karşılık HEAP, birden fazla taraf veya birden fazla sözleşme içeren uyuşmazlıklar ile üçüncü kişilerin tahkime dahil edilmesinin, ayrı tahkimlerin birleştirilmesinin, kapsamlı belge ibrazının, yazılı tanık veya uzman beyanlarının, duruşma yapılmasının ya da tanık ve uzmanların dinlenmesinin uyuşmazlığın etkin çözümü bakımından gerekli olduğu dosyalar için uygun olmayabilir.
Bu yaklaşıma paralel olarak, HEAP kapsamında üçüncü kişilerin tahkime dahil edilmesi veya ayrı tahkimlerin birleştirilmesi mümkün değil. Ayrıca yargılama sırasında HEAP’in dosya bakımından uygun olmadığı anlaşılırsa, tarafların anlaşmasıyla veya ICC Divanı’nın kararıyla HEAP’in uygulanmasına son verilebilecek. Bu durumda yargılama, koşullara göre Seri Tahkim Kuralları veya genel ICC Kuralları çerçevesinde devam edebilecek.
İleri Düzeyde Hızlandırılmış Tahkim Kurallarında Yer Alan Temel Esaslar
HEAP kapsamındaki uyuşmazlıklar tek hakem tarafından karara bağlanacak. Bu tercih, yeni usulün hız hedefiyle doğrudan bağlantılı. Üç hakemli bir kurulun oluşturulması ve yargılamayı üç ay gibi oldukça kısa bir süre içinde tamamlaması pratikte güç olacağından, HEAP tek hakem yapısı üzerine kuruluyor. Taraflar tek hakemin belirlenmesi konusunda 20 gün içerisinde anlaşamazsa, hakem ICC Divanı tarafından mümkün olan en kısa sürede atanacak. Böylece yargılamanın daha başlangıç aşamasında hakem seçimine ilişkin gecikmelerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
İddia ve savunmalar yargılamanın başında eksiksiz sunulacak. HEAP, tarafların iddia ve savunmalarını yargılamanın erken aşamasında mümkün olduğunca eksiksiz şekilde ortaya koymasını gerektiriyor. Bu kapsamda davacı, Tahkim Talebi (Request for Arbitration) ile birlikte Dava Dilekçesini (Statement of Claim); davalı ise talebin kendisine ulaşmasını takiben 30 gün içerisinde Tahkim Talebine Cevap (Answer) ile birlikte Cevap Dilekçesini (Statement of Defence) ve varsa Karşı Davasını (Counterclaims) sunacak. Tarafların dayandıkları delilleri de mümkün olduğu ölçüde bu ilk dilekçelerle ibraz etmeleri bekleniyor. Bu yönüyle HEAP, yalnızca sürelerin kısaltıldığı bir tahkim usulü değil; tarafların dosyayı en baştan olgunlaştırmasını zorunlu kılan, yoğunlaştırılmış bir yargılama modeli getiriyor.
Hakeme yargılamanın usul yönetimi bakımından geniş yetkiler tanınıyor. HEAP kapsamında hakem, yargılamanın hızlı ve etkin yürütülmesi amacıyla geniş usul yönetimi yetkilerine sahip. Hakem, tarafları dinledikten sonra ek dilekçelerin sayısını, kapsamını ve uzunluğunu sınırlayabilecek; bunun gibi, belge ibrazı (document production) adımına başvurulmaması veya yazılı tanık ve uzman beyanlarının sınırlandırılması mümkün. Ayrıca hakem, uygun gördüğü hallerde uyuşmazlığı yalnızca dosya üzerinden karara bağlayabilecek.
Nihai karar için üç aylık süre öngörülüyor. HEAP’in en önemli yeniliği, nihai karar için öngörülen üç aylık süre. Ek VI md.7 uyarınca hakem, nihai kararını ilk Dava Yönetim Toplantısı’ndan itibaren – ICC Divanı tarafından yapılacak inceleme ve taraflara tebliğ süreçleri dahil – üç ay içinde vermekle yükümlü. Bu süre, hakemin gerekçeli talebi üzerine veya gerekli görülmesi halinde ICC Divanı Başkanı tarafından uzatılabilecek.
Taraflar gerekçesiz karar verilmesini kararlaştırabilecek. HEAP kapsamında dikkat çeken bir diğer yenilik, tarafların gerekçesiz karar verilmesi konusunda anlaşabilmesi. Kural olarak kararların gerekçeli olması öngörülmekle birlikte tarafların aksi yönde anlaşması halinde hakem gerekçe içermeyen bir karar verebilecek. Bununla birlikte, kararın iptali veya tenfizi aşamasında gerekçesiz kararların bazı hukuk sistemlerinde sorun yaratabileceği de göz önünde bulundurulmalı. Bu nedenle gerekçeden vazgeçilmesi, yalnızca hız bakımından değil, kararın icra edilebilirliği ve tahkim yeri hukukunun emredici kuralları bakımından da ayrıca değerlendirilmeli.
Pratik Yansımalar
HEAP, ICC tahkiminde hız ve usul ekonomisi arayışının yeni bir aşaması olarak öne çıkıyor. Bu usul, özellikle kapsamı sınırlı, teknik veya hızlı karar ihtiyacı bulunan uyuşmazlıklarda taraflara klasik tahkime kıyasla daha kısa sürede nihai karara ulaşma imkanı sunacak. Şayet, taraflarca HEAP uygun nitelikteki uyuşmazlıklar bakımından öngörülürse, taraflar, uzun yargılama prosedüründen kurtularak oldukça hızlı bir şekilde tatmin edici kararlara ulaşabilecektir.