Milletlerarası Ticaret Odası (“ICC”), tahkim kurallarına ilişkin revize metni onayladı ve yeni kuralların 1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe gireceği duyuruldu (“2026 ICC Kuralları”). 2021 yılında yürürlüğe giren mevcut kuralların (“2021 ICC Kuralları”) yerini alacak yeni metin ile, milletlerarası tahkim yargılamalarında etkinliğin artırılması, usulî süreçlerin daha berrak hale getirilmesi ve daha taraf dostu bir yargılama çerçevesi oluşturması amaçlanıyor.
2026 ICC Kurallarının getirdiği yenilikler yürürlük tarihine kadar aralıklarla yayımlanıyor olacak. Bu kapsamda ilk olarak hakemlerin ifşa yükümlülüğü kapsamındaki yeni düzenlemelere dair detaylar geçtiğimiz hafta kamuoyu ile paylaşıldı.
Madde 12’de Neler Değişti?
ICC tahkim pratiğinde hakemin ve hakem adayının bağımsızlığı ile tarafsızlığına ilişkin değerlendirmenin merkezinde yer alan hakemin ifşa (disclosure) yükümlülüğü 2026 ICC Kurallarında esas itibarıyla korumakla birlikte, ICC Tahkim Divanı ve Sekreterya’nın uzun yıllardır benimsediği bazı uygulama ilkeleri Kurallar metnine taşınıyor. Bu yönüyle yeni düzenleme, hakem adayları ve taraflar bakımından daha öngörülebilir, şeffaf ve sistematik bir çerçeve oluşturuyor.
Madde 12(2): “Tereddüt Hâlinde İfşa” İlkesi Kurallar Metnine Giriyor. 2026 ICC Kuralları kapsamında hakem adaylarının, görevi kabul ederken bağımsızlıklarını tarafların gözünde sorgulanabilir kılabilecek veya tarafsızlıkları bakımından makul şüphe doğurabilecek olgu ve koşulları yazılı olarak Sekreterya’ya bildirme yükümlülüğü korunuyor. Bununla birlikte, maddeye eklenen yeni düzenleme uyarınca herhangi bir hususun ifşası gerekip gerekmediği konusunda tereddüt yaşanması halinde, ifşanın esas olduğu ilkesi kabul edilecek.
Madde 12(4): İfşa, Tek Başına Bağımsız veya Tarafsız Olunmadığı Anlamına Gelmeyecek. 2026 ICC Kuralları ile getirilen bir diğer önemli yenilik, madde 12(4) kapsamında karşımıza çıkıyor. Bu hüküm uyarınca, hakem tarafından yapılan bir açıklama, tek başına hakemin bağımsızlık veya tarafsızlığına gölge düşüren bir durum bulunduğu anlamına gelmeyecek. Bu yönüyle madde 12(4), madde 12(2)’de benimsenen “tereddüt hâlinde ifşa” ilkesiyle birlikte okunmalı. Bir taraftan hakem adayları daha kapsamlı ifşaya ve şeffaflığa yönlendirilirken, diğer taraftan yapılan her beyanın otomatik olarak bağımsızlık veya tarafsızlık sorunu şeklinde yorumlanmasının önüne geçiliyor.
Madde 12(5): Taraflar Daha Aktif Rol Alacak. Yeni ifşa rejiminin en dikkat çekici yeniliklerinden biri de tarafların sürece daha erken ve aktif şekilde dahil edilmesi. Madde 12(5) uyarınca taraflar; Tahkim Talebi, Cevap, Dahil Etme Talebi, Dahil Etme Talebine Cevap veya madde 6(2) kapsamındaki süre uzatım taleplerinde, hakem adaylarının değerlendirmesi gerektiğini düşündükleri kişi ve kurumların listesini Sekreterya’ya sunacak. Tarafların ayrıca bu değerlendirmeye ilişkin gerekçelerini de belirtmesi gerekecek. Bu mekanizma, potansiyel çıkar çatışmalarının yargılamanın başında tespit edilmesine katkı sağlamayı amaçlıyor. Özellikle çok taraflı, çok sözleşmeli veya kurumsal ilişkilerin yoğun olduğu uyuşmazlıklarda, tarafların erken aşamada sağlayacağı bilgiler hakem adaylarının değerlendirmesi kolaylaştırılacak.
Pratik Yansımalar
2026 ICC Kuralları, hakemlerin ifşa yükümlülüğüne ilişkin mevcut ICC yaklaşımını köklü biçimde değiştirmekten ziyade, bu yaklaşımı daha açık ve yazılı hale getiriyor. “Tereddüt hâlinde ifşa” ilkesi hakem adayları için daha net bir yönlendirme sağlarken, yapılan bir açıklamanın tek başına bağımsızlık veya tarafsızlık eksikliği anlamına gelmeyeceğinin açıkça belirtilmesi şeffaflığı teşvik ederek dengeli bir sistem kuruyor. Madde 12(5) ile tarafların sürece erken aşamada katkı sunması ise potansiyel çıkar çatışmalarının yargılamanın başında tespit edilmesini kolaylaştırmayı hedefliyor.
Bu yönüyle 2026 ICC Kuralları, hakemlerin ifşa rejimini daha şeffaf, öngörülebilir ve taraf katılımına açık bir yapıya kavuşturuyor.